Chùa cổ trăm tuổi ở Hải Phòng lưu dấu thời Mạc

Chùa Đồng Quan, tên chữ Bảo Quang Tự, tọa lạc tại xã Vĩnh Thuận, thành phố Hải Phòng là một trong những ngôi cổ tự có lịch sử lâu đời của vùng duyên hải Bắc Bộ. Theo tư liệu, chùa được dựng trước năm 1572, dưới triều vua Mạc Mậu Hợp, vị vua thứ 5 của Vương triều Mạc.

Tương truyền, công trình này do hai cha con Thành Hoàng làng Phạm An Khê và Phạm Viết Kính cùng sự góp sức của hoàng tộc nhà Mạc và Phật tử địa phương xây dựng.

Vật liệu như gỗ, đá được vận chuyển từ kinh đô Thăng Long theo đường sông về tập kết tại khu vực phía Đông Nam làng Đồng Quan.

Thuở ban đầu, chùa có quy mô bề thế với nhiều hạng mục gồm 1 tòa thượng điện, 3 gian tiền đường, 3 gian thiêu hương, 7 gian hậu đường. Tuy nhiên, qua biến thiên lịch sử, công trình không còn giữ được nguyên trạng.

Hiện nay, chùa còn lại tòa tiền đường, Phật điện kiến trúc kiểu chữ Đinh, cùng nhà tổ và nhà khách được trùng tu sau này. Dù vậy, đây vẫn là một trong số ít di tích mang đậm dấu ấn kiến trúc tôn giáo thời Mạc còn tồn tại tại Hải Phòng.

Bên trong Phật điện, hệ thống tượng được bài trí theo lớp lang chặt chẽ với 4 hàng tượng chính. Trên cùng là bộ tượng Tam Thế, tiếp đến là tượng A Di Đà, Ngọc Hoàng cùng Nam Tào - Bắc Đẩu, dưới nữa là tòa Cửu Long và tượng Thích Ca sơ sinh.

Hai bên Tam Bảo đặt bộ Thập Điện Minh Vương gồm 10 pho tượng đất, cao hơn 1 mét, tạo hình trong tư thế thiết triều.

Ngoài các tượng chính, chùa còn lưu giữ nhiều tác phẩm điêu khắc đặc sắc như tượng Đức Tam Tổ Huyền Quang mang phong cách Bồ Tát xá tịnh, phản ánh rõ nét nghệ thuật điêu khắc Phật giáo thời Mạc thế kỷ XVI.

Đáng chú ý, tại hai gian hồi đốc đặt cặp tượng Hộ Pháp những vị kim cương bảo vệ Phật pháp. Dựa trên phong cách tạo hình và họa tiết rồng trên giáp trụ, các nhà nghiên cứu cho rằng, hai pho tượng này có niên đại vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, thuộc nhóm tượng Hộ Pháp bằng đất sớm nhất còn tồn tại ở Việt Nam.

Không chỉ có giá trị kiến trúc, chùa Đồng Quan còn lưu giữ hai tấm bia đá cổ, đều là bia gốc. Trong đó, bia “Bảo Quang Tự Chung Bi Ký” có kích thước lớn, trang trí tinh xảo với hình rồng chầu mặt nguyệt ở trán bia, cùng hệ thống hoa văn dây leo và cánh sen mềm mại.

Nội dung bia khắc bằng chữ Hán, ghi lại danh sách những người công đức xây dựng chùa.

Tấm bia thứ hai mang tên “Hậu Phật Bia Ký” có kích thước cao hơn, dù nhiều chữ đã bị mờ nhưng vẫn là nguồn tư liệu quý. Phía sau chùa hiện còn hai bảo tháp Quang Minh và Hiển Linh, nơi lưu giữ hài cốt các vị sư tổ.

Ngày nay, chùa Đồng Quan vẫn là không gian sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương. Hàng năm, vào ngày 10 tháng Giêng, chùa tổ chức lễ hội với nghi thức rước từ đình, miếu về chùa, cùng nhiều hoạt động dân gian như cờ tướng, chọi gà, đánh đu.

Đặc biệt, hội thi làm bánh dày được duy trì như một nét đẹp truyền thống, thể hiện lòng tri ân Thành Hoàng và ước vọng mùa màng no đủ.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa, chùa Đồng Quan đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1992.

Nguồn: báo laodong.vn